Có nên hướng con vào nghề “gia đình đang có” để dễ hỗ trợ?
Có nên hướng con vào nghề “gia đình đang có” để dễ hỗ trợ? Bài viết giúp cha mẹ nhìn rõ lợi ích và cái giá phải trả của nối nghiệp, cách kiểm tra mức độ phù hợp của con, và lộ trình 30 ngày để con thử nghề mà không áp đặt, tránh hối hận về sau.
Có một kiểu lo của cha mẹ rất… thật.
Không phải lo con lười.
Không phải lo con hư.
Mà lo một câu nghe tưởng đơn giản nhưng có thể quyết định cả cuộc đời của con:
“Nhà mình có sẵn nghề rồi. Có nên hướng con theo nghề gia đình cho dễ hỗ trợ không?”
Tôi gặp câu hỏi này rất nhiều ở cha mẹ có con học cấp 3. Và tôi hiểu vì sao bạn hỏi. Vì đằng sau câu hỏi ấy là tình thương, là mong muốn mở sẵn một con đường ít gập ghềnh cho con.
Nhưng cũng có một sự thật khiến nhiều cha mẹ… nghẹn lại:
Có những đứa trẻ được “mở đường” nhưng vẫn lạc.
Có những đứa trẻ được “đỡ nâng” nhưng vẫn mệt.
Vì cái con đường đó có thể thuận lợi với gia đình, nhưng chưa chắc thuận lợi với con người của con.
Vậy rốt cuộc, có nên không?
Câu trả lời thẳng là: có thể nên, nhưng không được áp đặt.
Và quan trọng hơn: nối nghiệp chỉ hạnh phúc khi con có quyền chọn, có trải nghiệm thật, và có năng lực thật.
Nếu bạn đọc bài này đến cuối, bạn sẽ biết cách đưa ra quyết định vừa tỉnh táo, vừa ấm áp, để gia đình không mất nhau vì một chữ “nối nghiệp”.
Vì sao cha mẹ muốn con theo nghề gia đình?
Bạn không ích kỷ. Bạn chỉ đang nhìn đời bằng kinh nghiệm.
Bạn biết khởi nghiệp một mình mệt thế nào.
Bạn biết đi từ con số không cô đơn thế nào.
Bạn biết “không có người dẫn” dễ lạc thế nào.
Thế nên bạn nghĩ:
Nhà có sẵn khách hàng.
Có sẵn mối quan hệ.
Có sẵn quy trình.
Có sẵn người chỉ đường.
Vậy cho con theo nghề gia đình vừa an toàn, vừa tiết kiệm thời gian, vừa đỡ rủi ro.
Nghe rất hợp lý.
Ông bà mình nói: “Một người làm quan, cả họ được nhờ.”
Trong kinh doanh thì có câu: “Một đời gây dựng, đời sau hưởng”.
Cha mẹ nào chẳng muốn con được hưởng.
Nhưng có một điểm mà nhiều gia đình quên mất:
Con không chỉ cần “được hưởng”. Con cần “được sống”.
Lợi ích thật sự của nghề gia đình khi làm đúng cách
Đừng vội gạt nghề gia đình ra. Nếu làm đúng, đây có thể là món quà lớn.
1) Con có môi trường thực tế để học nhanh
Con không cần chỉ học lý thuyết. Con được thấy việc thật, người thật, tình huống thật. Đó là thứ nhiều bạn trẻ thiếu nhất.
2) Con có người kèm sát, giảm sai lầm
Ra đời tự bơi, con sai một lần có thể trả giá vài năm. Còn trong nghề gia đình, con sai có người sửa, có người nâng.
3) Con có nền tảng tài chính và nguồn lực ban đầu
Không phải ai cũng có “vốn” để thử. Nghề gia đình cho con cơ hội thử mà bớt áp lực cơm áo.
4) Con có thể phát triển nhanh hơn nếu thực sự hợp
Nếu con hợp, nghề gia đình giống như đất tốt. Con chỉ cần gieo đúng hạt, cây sẽ lớn rất nhanh.
Nhưng đây là chữ “nếu”.
Cái giá phải trả nếu hướng con theo nghề gia đình sai cách
Có một kiểu đau rất lặng lẽ trong nhiều gia đình nối nghiệp thất bại.
Cha mẹ thì uất: “Mình mở đường thế mà con không chịu đi.”
Con thì nghẹn: “Con đi rồi, nhưng con không phải là con nữa.”
1) Con mất quyền chọn, rồi mất luôn động lực
Khi con cảm thấy đây là “mệnh lệnh”, con sẽ phản kháng hoặc làm đối phó. Con có thể vẫn đi làm, nhưng trái tim không ở đó.
2) Con bị so sánh ngay trong chính nhà mình
“Bố ngày xưa bằng tuổi con đã làm được thế này.”
“Con mà không làm được thì sao gánh nổi.”
Những câu này giết dần sự tự tin của con.
3) Con không dám sai, mà không sai thì không học được
Ở môi trường gia đình, con dễ sợ bị đánh giá hơn. Con sợ làm sai rồi bị nói cả đời. Thế là con co lại.
4) Con dễ mắc kẹt trong vai trò “con của bố mẹ” thay vì “một người trưởng thành”
Có những gia đình muốn con nối nghiệp nhưng lại không trao quyền thật. Con làm mà không được quyết. Con chịu trách nhiệm mà không có tiếng nói. Lâu dần con sẽ mệt.
5) Xung đột gia đình và công việc trộn vào nhau
Ở ngoài, cãi nhau xong còn về nhà.
Ở trong nghề gia đình, cãi nhau xong… vẫn ở trong nhà. Không có chỗ thở.
Vậy nên, câu hỏi không phải là “có nên cho con theo nghề gia đình”.
Câu hỏi đúng là:
Cho con theo nghề gia đình bằng cách nào để con không mất mình, cha mẹ không mất con, và gia đình không mất hòa khí?
3 điều kiện bắt buộc để nối nghiệp mà vẫn hạnh phúc
Bạn chỉ nên hướng con theo nghề gia đình khi có đủ 3 điều kiện này.
Điều kiện 1: Con có một phần hứng thú thật sự
Không cần đam mê rực lửa ngay. Nhưng con phải có chút tò mò, chút muốn thử, chút muốn hiểu.
Bạn có thể hỏi con:
“Con có muốn thử làm nghề này như một dự án 30 ngày không?”
Nếu con trả lời “thử cũng được”, đó là cánh cửa.
Nếu con trả lời “không bao giờ”, bạn nên dừng lại và tìm hướng khác.
Điều kiện 2: Con có tố chất phù hợp hoặc có thể rèn được
Nghề nào cũng có “đặc tính”.
Có nghề cần giao tiếp nhiều. Có nghề cần tính kỷ luật. Có nghề cần sự tỉ mỉ. Có nghề cần chịu áp lực.
Nếu nghề gia đình là kinh doanh bán hàng, mà con ghét giao tiếp, ngại nói, sợ bị từ chối, thì đẩy con vào đó giống như bắt cá leo cây.
Không phải con kém. Con chỉ không hợp.
Điều kiện 3: Gia đình sẵn sàng thay đổi vai trò
Đây là điều khó nhất.
Nếu cha mẹ vẫn coi con là “đứa trẻ phải nghe lời”, thì nối nghiệp sẽ thành địa ngục.
Nối nghiệp chỉ bền khi cha mẹ học cách chuyển từ “ra lệnh” sang “huấn luyện”, từ “kiểm soát” sang “trao quyền có điều kiện”.
Bạn có sẵn sàng không?
Bạn có dám để con làm theo cách của con, sai trong phạm vi an toàn, và học từ đó không?
Nếu câu trả lời là chưa, hãy khoan hướng con nối nghiệp. Vì con sẽ chịu trận.
Con không hợp nghề gia đình vẫn là con ngoan
Nhiều cha mẹ đau vì nghĩ: con không theo nghề của mình tức là con “phản”.
Không phải.
Có những đứa trẻ rất hiếu thảo, nhưng nó không thể sống một đời không phải của nó. Nó không chống lại cha mẹ. Nó chỉ đang cố cứu lấy chính mình.
Có một câu nghe mềm mà thấm:
Yêu con không phải là giữ con ở cạnh mình. Yêu con là giúp con đứng vững trên đôi chân của nó.
Nếu con không hợp nghề gia đình, việc cha mẹ làm đúng nhất là:
Giữ tình thương.
Giữ liên kết.
Và giúp con tìm nghề hợp để con sống tốt.
Bộ câu hỏi giúp cha mẹ biết con có hợp nghề gia đình không
Bạn có thể dùng “bộ câu hỏi 12 phút” này để nói chuyện với con, không cần căng thẳng
- Con thích phần nào nhất trong nghề của gia đình?
- Con ghét phần nào nhất?
- Nếu con làm việc này mỗi ngày 3 năm, con nghĩ con chịu được không?
- Con có thích làm với người, hay thích làm với hệ thống, số liệu, kỹ thuật?
- Con có chịu được áp lực doanh số hoặc áp lực khách hàng không?
- Con có thích nhịp sống của nghề này không? Sớm, muộn, di chuyển, gặp gỡ?
- Con muốn được tự quyết bao nhiêu phần trăm?
- Con sợ nhất điều gì nếu theo nghề gia đình?
- Con mong cha mẹ hỗ trợ con kiểu gì nếu con thử?
- Con muốn thử bao lâu để có câu trả lời thật?
- Nếu con thử và không hợp, con có được quyền dừng không?
- Nếu con không nối nghiệp, con muốn cha mẹ tôn trọng con chứ?
Chỉ riêng câu 11 và 12 thôi đã đủ làm nhiều gia đình thay đổi không khí. Vì con cần biết: con được quyền thử, và được quyền không hợp.
Lộ trình 30 ngày “thử nghề gia đình” để không áp đặt
Nếu bạn muốn hướng con vào nghề gia đình, hãy làm theo lộ trình 30 ngày như một dự án trải nghiệm, không phải “định mệnh”.
Tuần 1: Con quan sát và ghi nhật ký
Mỗi ngày 20 phút, con chỉ quan sát:
Công việc chính là gì?
Một ngày diễn ra ra sao?
Điểm khó nhất là gì?
Điểm vui nhất là gì?
Tuần 2: Con làm việc thật nhưng nhỏ
Con làm 1 đến 2 đầu việc nhỏ, có tiêu chuẩn rõ ràng.
Ví dụ: gọi một cuộc hẹn, viết một nội dung, hỗ trợ một khâu, làm một bảng theo dõi.
Không yêu cầu hoàn hảo.
Chỉ yêu cầu làm xong.
Tuần 3: Con chịu trách nhiệm một phần nhỏ
Con nhận một phần việc có kết quả đo được.
Ví dụ: xử lý một nhóm khách, hoàn thiện một quy trình, làm một báo cáo.
Cha mẹ đóng vai trò người hướng dẫn, không làm thay.
Tuần 4: Con phản hồi và chốt quyết định
Cuối 30 ngày, cả nhà ngồi lại.
Con trả lời 4 câu:
Con có hao năng lượng không hay càng làm càng có sức?
Con có muốn giỏi lên không?
Con có thấy mình hợp môi trường này không?
Con có muốn tiếp tục 3 tháng nữa không?
Nếu con muốn, tiếp tục với lộ trình 3 tháng.
Nếu con không muốn, dừng trong bình yên.
Nhớ câu này:
Mục tiêu của trải nghiệm không phải để con ở lại. Mục tiêu là để con có dữ liệu thật về chính mình.
Nếu con đồng ý theo nghề gia đình, cha mẹ cần thống nhất 5 nguyên tắc
- Ranh giới rõ giữa công việc và gia đình
- Con có quyền được đào tạo, không bị chê bai
- Con có quyền được sai trong phạm vi an toàn
- Con có mục tiêu rõ ràng theo từng giai đoạn
- Con có lộ trình phát triển, không bị treo mãi ở vai trò phụ
Nối nghiệp mà không có nguyên tắc, sớm muộn cũng thành mệt.
Nếu con không muốn theo nghề gia đình, cha mẹ làm sao để không buồn?
Bạn cho phép mình buồn một chút.
Buồn vì kỳ vọng.
Buồn vì công sức.
Buồn vì bạn từng mơ con sẽ tiếp nối.
Buồn là bình thường.
Nhưng sau đó, bạn cần đứng ở vị trí người dẫn đường, không phải người bị bỏ rơi.
Bạn có thể nói với con một câu rất đẹp:
“Bố mẹ không cần con sống thay giấc mơ của bố mẹ. Bố mẹ cần con sống một đời đáng sống.”
Câu đó làm con biết ơn bạn suốt đời.
Khi gia đình cần một “bản đồ” để hiểu con nhanh hơn
Nhiều cha mẹ nói:
“Nhà có nghề, nhưng không chắc con có hợp không.”
“Con ít trải nghiệm, hỏi gì cũng bảo không biết.”
“Bố mẹ thì muốn an toàn, con thì muốn tự do, nói chuyện hoài thành căng.”
Trong những trường hợp đó, gia đình có thể cần thêm dữ liệu tham chiếu để hiểu xu hướng thiên hướng, cách học, môi trường phù hợp của con, từ đó chọn hướng nghề hợp lý hơn. Nhiều gia đình tìm đến công cụ khoa học sinh trắc vân tay như một cách giảm đoán mò và có ngôn ngữ chung khi hướng nghiệp.
Nếu bạn muốn được tư vấn hướng nghiệp và đồng hành cùng gia đình trong giai đoạn con cấp 3, bạn có thể liên hệ Tâm lý Ngọc Việt tại Vinhomes Smart City, Hà Nội.
Fanpage: https://www.facebook.com/tamlyngocviet.vn/
Hotline: 0984808019
Địa chỉ: Vinhomes Smart City, Tây Mỗ, Hà Nội
Gia đình cũng có thể tham khảo bộ sách Nghề làm cha mẹ – Thấu hiểu thế giới nội tâm con trẻ và Nghề làm cha mẹ – Giúp con vượt qua khủng hoảng tuổi dậy thì để hiểu con sâu hơn trong giai đoạn nhiều biến động này.
Lời kết
Có nên hướng con vào nghề gia đình để dễ hỗ trợ không?
Bạn có thể làm điều đó, nếu bạn nhớ 3 điều:
Con được quyền chọn.
Con được quyền thử.
Con được quyền không hợp.
Nghề gia đình là một con đường tốt, nhưng chỉ tốt khi con bước đi bằng đôi chân của con, không phải bị kéo đi bằng kỳ vọng của người lớn.
Tối nay, bạn chỉ cần làm một việc nhỏ thôi:
Hãy hỏi con, thật nhẹ:
“Con có muốn thử nghề của gia đình như một dự án 30 ngày không?”
Và khi con trả lời, bạn hãy nghe như một người đồng hành, không phải một người phán xử.
