Tôi là chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc. Có một khoảnh khắc lặp lại rất nhiều lần trong hai mươi sáu năm làm nghề của tôi: một người mẹ ngồi xuống ghế đối diện, mở lời bằng câu hỏi về con — rồi dừng lại giữa chừng và bật khóc.
Người mẹ đó thường xin lỗi ngay sau đó. “Em xin lỗi, em không định khóc.” Như thể việc mình mệt là điều không nên xuất hiện trong căn phòng này, vì căn phòng này lẽ ra chỉ dành cho đứa trẻ.
Tôi viết bài này để nói điều tôi vẫn nói với những người mẹ đó: căn phòng này cũng dành cho bạn.
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc là ai?
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc là Thạc sĩ Tâm lý, có 26 năm kinh nghiệm tư vấn, trị liệu tâm lý và giáo dục đặc biệt cho trẻ em. Bà là người sáng lập Tâm lý giáo dục Ngọc Việt tại Vinhomes Smart City, Tây Mỗ, Hà Nội, và là tác giả cuốn sách Nghề Làm Cha Mẹ.
(Biên tập viên: bổ sung thông tin đào tạo, nơi công tác trước đây và các hoạt động chuyên môn đã được xác nhận trước khi đăng.)
Hai mươi sáu năm nghề và một điều lặp lại
Hai mươi sáu năm đủ dài để thấy cùng một câu chuyện quay lại nhiều lần, và nó luôn bắt đầu giống nhau. Một gia đình phát hiện con có gì đó khác. Họ chờ vài tháng vì người xung quanh bảo chờ. Rồi họ đi khám, cầm kết luận đi tìm nơi can thiệp. Ba tháng đầu có tiến bộ. Rồi mọi thứ chậm lại.
Đến đây, gia đình thường đổi nơi, có nhà đổi ba bốn lần trong hai năm. Mỗi lần đổi, đứa trẻ bắt đầu lại từ đầu với một người lạ, và người mẹ mất thêm một phần niềm tin rằng có ai đó hiểu con mình.
Vấn đề hiếm khi nằm ở chỗ nơi cũ dạy sai, mà ở chỗ mỗi nơi chỉ nhìn đứa trẻ qua một cửa sổ. Nơi này thấy ngôn ngữ. Nơi kia thấy hành vi. Không ai nhìn thấy cả đứa trẻ, và không ai nhìn thấy người mẹ đang ngồi ngoài hành lang.
Ba năm đầu đời trôi rất nhanh. Mỗi lần bắt đầu lại là vài tháng bị lấy khỏi quãng thời gian não trẻ học nhanh nhất.
Bốn nguyên tắc định hình cách tôi làm nghề
1. Đứa trẻ không được chia thành nhiều mảnh cho nhiều người.
Một đứa trẻ không có “phần ngôn ngữ” tách rời “phần cảm xúc”. Con không nói vì chưa có nhu cầu giao tiếp, chưa có nhu cầu giao tiếp vì chưa thấy an toàn với người đối diện. Ba chuyên ngành phải cùng đọc một hồ sơ.
2. Cha mẹ là người trị liệu chính, chúng tôi là người huấn luyện.
Con học với chúng tôi vài giờ mỗi tuần và sống với gia đình toàn bộ thời gian còn lại. Nếu những giờ ở nhà không đổi, những giờ ở trung tâm khó tạo ra khác biệt bền. Phần làm việc với cha mẹ vì thế nằm trong lộ trình.
3. Nói thật về tiên lượng, kể cả khi sự thật khó nghe.
Tôi không hứa chữa khỏi. Không ai nên hứa điều đó với bạn. Điều tôi nói được là con đang ở đâu, mục tiêu ba tháng tới là gì, và dấu hiệu nào cho biết chúng ta đi đúng hướng.
4. Can thiệp phải có điểm kết thúc.
Mục tiêu của một lộ trình là đưa con ra khỏi lộ trình đó. Nếu sau một năm không ai nói được rằng con đang tiến gần tiêu chí kết thúc, cần xem lại kế hoạch chứ không phải gia hạn nó.
Vì sao tôi chọn mô hình phối hợp ba chuyên ngành
Mô hình ba chuyên ngành — giáo dục đặc biệt, âm ngữ trị liệu và tâm lý trị liệu — không sinh ra từ một lý thuyết tôi đọc được, mà từ những ca tôi làm hỏng trong những năm đầu. Có những đứa trẻ tôi từng nghĩ chỉ cần dạy ngôn ngữ: con học được từ, học được câu, nhưng không dùng câu đó với ai. Có những đứa trẻ tôi từng nghĩ chỉ cần xử lý hành vi: cơn bùng nổ giảm đi, rồi vài tháng sau quay lại dưới hình thức khác.
Nhà tâm lý biết vì sao con không muốn tương tác, nhưng không có công cụ dạy con phát âm. Chuyên viên âm ngữ biết chính xác con thiếu âm gì, nhưng không xử lý được việc con lo âu đến mức không mở miệng. Giáo viên giáo dục đặc biệt biết chia nhỏ một kỹ năng thành mười bước, nhưng cần người khác nói cho biết nên chia kỹ năng nào trước.
Ba người đó phải nói chuyện với nhau về cùng một đứa trẻ, đều đặn, có biên bản, có người quyết định cuối cùng khi ý kiến khác nhau. “Can thiệp tích hợp” là một cơ chế làm việc, không phải một danh sách dịch vụ.
Cha mẹ nên chuẩn bị gì cho buổi tham vấn đầu tiên
Nếu bạn định gặp tôi hoặc gặp bất kỳ chuyên gia tâm lý nào, năm việc dưới đây sẽ giúp buổi gặp đó không trôi qua vô ích.
Bước 1 — Viết ra ba câu hỏi lớn nhất của bạn. Viết tối nay, khi con đã ngủ. Trong phòng tham vấn, cảm xúc thường cuốn người ta đi và bạn sẽ quên mất điều mình định hỏi.
Bước 2 — Quay hai đoạn video ngắn. Một đoạn con chơi một mình, một đoạn bạn chơi cùng con, mỗi đoạn khoảng năm phút, không nhắc con làm gì. Trẻ ở phòng lạ thường không hành xử như ở nhà.
Bước 3 — Ghi lại một tuần quan sát. Mỗi tối ba dòng: hôm nay con nói được gì, con đòi bằng cách nào, chuyện gì làm con bùng nổ. Một tuần đủ để nhìn ra xu hướng.
Bước 4 — Mang theo mọi giấy tờ đã có. Sổ tiêm chủng, kết quả đo thính lực, kết luận của các nơi đã khám trước đó, kể cả kết luận bạn không đồng ý.
Bước 5 — Chuẩn bị nói về chính bạn. Đây là bước cha mẹ hay bỏ qua. Hãy nói thật: bạn đang ngủ được mấy tiếng, hai vợ chồng có đang bất đồng về việc của con không, ông bà có phản đối việc đưa con đi can thiệp không. Những chi tiết đó quyết định kế hoạch nào khả thi cho gia đình bạn.
Nếu bạn đến với năm thứ này trong tay, một buổi tham vấn đủ để ra được hướng đi cho ba tháng tới.
Bé L., nam, bốn tuổi tám tháng, ở Chương Mỹ, là một ca tôi trực tiếp can thiệp. Lúc đến, con tập trung liên tục được 5–7 phút, tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ 30%, nói ngọng cặp âm n/l và nói lắp. Nhưng điều làm tôi dừng lại không nằm ở ngôn ngữ: mỗi khi bất an, con đưa vật vào miệng cắn — cắn chăn, cắn tấm xốp ở lớp, ba đến năm lần một tuần. Hồ sơ của con không có chẩn đoán tăng động; đó là biểu hiện của nền an toàn cảm xúc chưa vững. Con chơi tưởng tượng rất tốt nên tôi chọn Kể chuyện trị liệu, cô giáo giáo dục đặc biệt lo nề nếp và tiền tiểu học, phần luyện phát âm chạy song song. Sau hai tháng rưỡi, tập trung lên 10–15 phút, hoàn thành nhiệm vụ 70%, cắn đồ về 0 ở tuần cuối. Nhưng tôi phải kể nốt phần sau: hành vi cắn đồ thỉnh thoảng quay lại mỗi khi con bất an, và tập trung có chủ đích đứng yên ở mức ngồi 5–10 phút suốt hai tháng, trong khi lớp 1 đòi hỏi 25–30 phút.
Khi nào nên đặt lịch tham vấn
Bạn không cần chờ đến khi có chẩn đoán. Bạn cũng không cần chờ đến khi chắc chắn con có vấn đề.
Hãy đặt lịch tham vấn khi bạn đang ở một trong ba tình huống sau: bạn thấy con lệch mốc phát triển và không biết bước tiếp theo là gì; con đã can thiệp một thời gian mà bạn không nhìn thấy hướng đi; hoặc chính bạn đang kiệt sức và cần một người có chuyên môn ngồi nghe hết câu chuyện của bạn một lần.
Buổi tham vấn không cam kết bạn phải theo bất kỳ lộ trình nào. Nó trả lời hai câu: con đang ở đâu, và việc tiếp theo nên làm là gì.
Nếu con có dấu hiệu mất kỹ năng đã có, hoặc bạn nghi ngờ vấn đề thính lực, hãy đi khám chuyên khoa trước hoặc song song. Tham vấn tâm lý không thay thế được chẩn đoán y khoa.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc có trực tiếp làm ca không?
Có. Bà trực tiếp tham vấn, trị liệu tâm lý và tham gia các cuộc họp ca. Phần lớn buổi can thiệp hằng ngày do đội ngũ chuyên viên thực hiện theo kế hoạch đã thống nhất. Lịch trực tiếp có giới hạn, nên bạn nên đăng ký trước.
(Biên tập viên: xác nhận lại lịch làm việc trực tiếp trước khi đăng.)
Cuốn sách Nghề Làm Cha Mẹ viết cho ai?
Sách viết cho cha mẹ đang nuôi con nhỏ, không riêng cha mẹ có con đặc biệt. Nếu bạn muốn hiểu cách tiếp cận của chúng tôi trước khi đặt lịch, đọc sách là cách ít tốn kém nhất.
(Biên tập viên: bổ sung năm xuất bản, nhà xuất bản và nơi mua sách trước khi đăng.)
Tôi ở tỉnh xa, có tham vấn online được không?
Được với phần tham vấn cho cha mẹ và một phần huấn luyện phụ huynh. Riêng buổi đánh giá phát triển đầu tiên nên làm trực tiếp, vì có những quan sát chỉ thực hiện được khi ở cùng phòng với con.
Trị liệu tâm lý cho trẻ nhỏ nghĩa là gì? Con tôi mới hai tuổi.
Với trẻ nhỏ, trị liệu tâm lý không phải là ngồi nói chuyện. Nó diễn ra qua chơi, qua quan sát tương tác giữa con và cha mẹ, và qua việc điều chỉnh cách người lớn đáp lại con. Phần lớn công việc ở lứa tuổi này thực chất là làm việc với người chăm sóc.
Chi phí một buổi tham vấn là bao nhiêu?
Chi phí phụ thuộc hình thức và thời lượng buổi làm việc. Bạn nên hỏi rõ trước khi đặt lịch và yêu cầu bảng tách từng khoản, thay vì một con số gộp.
(Biên tập viên: bổ sung bảng giá đã duyệt trước khi đăng.)
Khối kết nối
TÂM LÝ GIÁO DỤC NGỌC VIỆT
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc — 26 năm đồng hành cùng trẻ em và cha mẹ Việt
Địa chỉ: Vinhomes Smart City, Tây Mỗ, Hà Nội
Hotline / Zalo: 0984 808 019 (chị Ngọc xác nhận lại số hiện dùng)
Website: ngocviets.com/
Fanpage: https://www.facebook.com/tamlygiaoductreem/
YouTube: https://www.youtube.com/@tamlygiaoducngocviet
Đặt lịch tham vấn, hoặc chỉ cần nhắn tin kể cho chúng tôi nghe chuyện của con bạn — bạn không phải chuẩn bị gì trước khi nhắn dòng đầu tiên.
Hộp tác giả
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Ngọc — Thạc sĩ Tâm lý, 26 năm kinh nghiệm tư vấn, trị liệu tâm lý và giáo dục đặc biệt cho trẻ em. Người sáng lập Tâm lý giáo dục Ngọc Việt, tác giả sách Nghề Làm Cha Mẹ.
Bài liên quan: Tôi sợ đưa con đi khám vì sợ nghe một cái tên bệnh · Cửa sổ vàng 0–3 tuổi · Hành trình 9 tháng của một gia đình
