ĐIỀU HÒA HƠI THỞ GIÚP TRẺ TỰ KỶ PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
Điều hòa hơi thở có thể giúp trẻ tự kỷ, bình tĩnh, ngủ sâu, tăng oxy cho não và kích hoạt ngôn ngữ tự nhiên. Bài viết hướng dẫn cha mẹ nhận biết dấu hiệu hơi thở mất cân bằng và các bài tập thở đơn giản tại nhà để con dễ bật âm và giao tiếp tốt hơn.
Nhiều cha mẹ đã đi qua một chặng đường rất dài.
Tìm thầy.
Tìm lớp.
Tìm phương pháp.
Tìm bài tập.
Tìm từng từ để dạy con.
Nhưng càng cố, con càng căng. Càng dạy, con càng né. Và có những ngày cha mẹ bất lực đến mức chỉ muốn hỏi một câu:
“Vì sao con vẫn chưa nói?”
Tôi muốn bạn dừng lại một chút, và nhìn vào một điều tưởng nhỏ nhưng lại là gốc của ngôn ngữ.
Hơi thở.
Ngôn ngữ không bắt đầu từ chữ. Ngôn ngữ bắt đầu từ hơi.
Nếu hơi thở nông, nhanh, gấp, não thiếu oxy, hệ thần kinh căng, vùng ngôn ngữ khó mở, con dễ kích động và không thể bật âm.
Ngược lại, khi con thở sâu, chậm, đều, não được nuôi đủ, cơ thể hạ căng, cảm xúc ổn hơn, và ngôn ngữ sẽ có cơ hội xuất hiện tự nhiên.
Bạn có thể dạy con hàng trăm từ, nhưng nếu con đang thở như chạy trốn, thì não con vẫn đang ở trạng thái sinh tồn, không ở trạng thái học.
Hơi thở là nguồn sống của não bộ trẻ tự kỷ
Não chỉ chiếm một phần nhỏ trọng lượng cơ thể, nhưng lại tiêu thụ lượng oxy rất lớn mỗi ngày.
Oxy không chỉ để sống. Oxy là “nhiên liệu” cho sự tập trung, trí nhớ, điều tiết cảm xúc và khả năng bật lời.
Khi trẻ tự kỷ thở không đúng cách, thường gặp những kiểu như:
Thở miệng kéo dài.
Thở gấp khi căng thẳng.
Nín thở lúc bực hoặc sợ.
Thở nông, chỉ nhấp ở ngực.
Những kiểu thở này khiến não rơi vào trạng thái thiếu oxy kéo dài. Và khi não thiếu oxy, bạn sẽ thấy con:
Dễ mệt, khó tập trung.
Dễ bùng nổ, dễ hoảng sợ.
Khó ngồi yên, tăng động hơn.
Giọng nói yếu, hụt hơi, ngắt quãng.
Khó bắt chước âm, khó kéo dài âm.
Ngủ không sâu, hay giật mình.
Nhiều cha mẹ tưởng đây là vấn đề “hành vi”. Nhưng đôi khi, đó là vấn đề “nhịp thở”.
Khi con học thở đúng, từng tế bào thần kinh như được đánh thức. Con bớt căng. Con bớt chạy. Con bắt đầu nhìn. Và khi con nhìn, con mới học được.
Vì sao hơi thở liên quan trực tiếp đến ngôn ngữ ở trẻ tự kỷ?
Ngôn ngữ cần ba nền lớn: bình an, hơi, và kết nối.
Bình an để não mở vùng học tập.
Hơi để tạo âm, giữ âm, nhấn âm.
Kết nối để có động lực giao tiếp.
Hơi thở là chiếc cầu nối cả ba nền ấy.
Khi con thở gấp, cơ thể bật chế độ chiến đấu hoặc bỏ chạy. Lúc đó, cơ thể ưu tiên sinh tồn, không ưu tiên ngôn ngữ. Con sẽ có phản ứng mạnh, nhưng lời nói yếu.
Khi con thở sâu, cơ thể chuyển sang trạng thái an toàn. Trong trạng thái an toàn, con mới có khả năng:
Ngồi lại.
Nhìn người đối diện.
Nghe âm thanh.
Bắt chước.
Kéo dài hơi để phát âm.
Nói một từ rồi nối thêm từ nữa.
Cho nên, muốn con nói, đôi khi không phải dạy thêm từ, mà là giúp con có đủ hơi để mang ngôn ngữ ra ngoài.
Dấu hiệu hơi thở của trẻ tự kỷ đang mất cân bằng
Bạn có thể quan sát rất dễ, không cần máy móc.
Con hay há miệng, thở miệng khi chơi hoặc khi xem tivi.
Con thở mạnh, thở gấp khi ngủ.
Con ngáy, nghiến răng, hay tỉnh giữa đêm.
Con nói hụt hơi, giọng yếu, câu ngắn, nói được một chút là ngừng.
Con dễ kích động, sợ hãi, khó ngồi yên, phản ứng nhanh và mạnh.
Những dấu hiệu này cho thấy hệ thần kinh tự chủ của con chưa hài hòa. Cơ thể con thường xuyên ở trạng thái căng, và trong trạng thái căng, ngôn ngữ rất khó nảy mầm.
Bạn đừng vội kết luận “con không có khả năng”. Hãy kiểm tra xem con có đang thở đúng hay không.
Cách giúp trẻ tự kỷ cân bằng não với hơi thở
Bạn không cần biến con thành “người tập thiền”. Bạn chỉ cần biến hơi thở thành trò chơi, thành sự kết nối, thành nhịp an toàn của gia đình.
1) Quan sát hơi thở của trẻ tự kỷ khi ngủ
Đây là bước quan trọng nhất vì giấc ngủ phản ánh hệ thần kinh thật.
Bạn quan sát:
Con thở bằng mũi hay miệng?
Nhịp thở đều hay gấp?
Có ngáy không?
Có hay giật mình không?
Nếu con thở miệng kéo dài khi ngủ, đó là tín hiệu cần điều chỉnh, vì thở miệng làm cơ thể khó hạ căng và ngủ kém sâu.
2) Khuyến khích trẻ tự kỷ thở bằng mũi, thở bằng bụng
Bạn dạy con rất đơn giản:
Hít vào, bụng phồng lên.
Thở ra, bụng xẹp xuống.
Bạn có thể đặt tay bạn lên bụng con trong lúc nằm chơi, để con cảm nhận. Với trẻ nhạy chạm, bạn làm rất nhẹ, hoặc đặt tay lên gối, để con nhìn bụng gối phồng xẹp.
Đừng biến nó thành bài kiểm tra. Bạn chỉ làm như một trò chơi.
Vì mục tiêu không phải đúng kỹ thuật, mục tiêu là nhịp chậm lại.
3) Hướng dẫn trẻ tự kỷ thổi bong bóng, thổi nến, thổi sáo, thổi giấy
Đây là “bài tập vàng” cho ngôn ngữ.
Thổi bong bóng giúp con kéo dài hơi.
Thổi nến giúp con kiểm soát lực hơi.
Thổi sáo giúp con điều chỉnh môi.
Thổi giấy giúp con học nhịp thở ra dài và đều.
Bạn hãy bắt đầu từ dễ.
Thổi một cái, cười.
Thổi hai cái, vỗ tay.
Không cần con làm hoàn hảo. Chỉ cần con tham gia.
Khi con thổi, con đang tập hơi, tập môi, tập điều tiết. Những thứ này là nền của phát âm.
Nhiều trẻ bật âm đầu tiên sau khi chơi thổi đều đặn, vì cơ miệng và hơi đã “thức”.
4) Khi trẻ tự kỷ nghe nhạc nhẹ, ru, vỗ về để nhịp thở chậm lại
Âm thanh êm giúp cơ thể hạ căng.
Bạn mở nhạc nhẹ, hoặc bạn ru con bằng giọng trầm, chậm, ấm. Khi bạn ru, bạn không chỉ ru con. Bạn đang cho con mượn hệ thần kinh bình an của bạn.
Một đứa trẻ tự kỷ rất cần điều này.
Vì con không tự điều hòa được, nên con học điều hòa bằng cách bám vào nhịp của người lớn.
5) Cho trẻ tự kỷ tập thở cùng cha mẹ mỗi tối, chỉ 3 phút
Bạn không cần làm 30 phút. Bạn chỉ cần 3 phút, nhưng đều.
Trước giờ ngủ, cả nhà ngồi hoặc nằm.
Hít sâu chậm.
Thở ra dài hơn hít vào.
Lặp lại vài vòng.
Bạn có thể biến thành câu chuyện:
“Mình thổi cho bụng phồng lên như quả bóng.”
“Mình thở ra cho quả bóng xẹp xuống.”
Khi cả nhà cùng thở, điều kỳ diệu xảy ra: không khí trong nhà dịu lại. Mà nhà dịu, con dịu.
Ngôn ngữ không lớn lên trong căng thẳng. Ngôn ngữ lớn lên trong bình an.
Khi não trẻ tự kỷ được oxy hóa, ngôn ngữ sẽ tự xuất hiện
Khi con biết thở sâu và yên, não con sẽ:
Được cung cấp oxy dồi dào.
Giảm căng thẳng, giảm hoảng sợ.
Tăng tập trung, tăng khả năng bắt chước.
Ngủ sâu hơn, hồi phục tốt hơn.
Dễ bật âm, kéo dài âm và nối âm tốt hơn.
Hơi thở là dòng điện nuôi não và cảm xúc.
Muốn con nói, trước hết hãy giúp con học cách thở cùng nhịp bình an của bạn.
Bạn không cần vội vàng. Bạn chỉ cần đúng.
