Hồng Xiêm: Khi mẹ con là doanh nhân
Từ câu chuyện Hồng Xiêm, tôi muốn chia sẻ với phụ huynh cách làm thế nào để một doanh nhân vừa thành công trong kinh doanh lại vừa có được sự bình an bên trong để nuôi dạy con thành công.
Có một cảnh rất quen ở các gia đình có mẹ làm kinh doanh. Điện thoại rung lúc con đang kể chuyện ở lớp. Cuộc gọi đến đúng bữa cơm tối. Một tin nhắn cần trả lời ngay khi con vừa tan học. Người mẹ xoay như chong chóng, cố vừa làm tốt vai trò doanh nhân, vừa làm tốt vai trò của một người mẹ. Và rồi một ngày, chị chợt nhận ra: doanh số tăng, nhưng sự kết nối với con lại giảm.
Tôi muốn mượn câu chuyện của Hồng Xiêm để nói về điều này. Trên website của mình, Hồng Xiêm được giới thiệu là người dẫn đường cho phụ nữ kinh doanh sống đúng trục và bình an. Nghe như một định vị dành cho thị trường, nhưng với tôi, đó là một lời nhắc dành cho mọi bà mẹ doanh nhân: nếu bạn lệch trục, người đầu tiên cảm nhận không phải khách hàng, mà là con bạn.
Và cũng từ chính trang của Hồng Xiêm, bạn sẽ thấy chị gắn câu chuyện kinh doanh với một mạch rất rõ: doanh nhân dễ lệch trục không phải vì thiếu năng lực, mà vì đi quá xa khỏi chính mình, thiếu một khoảng dừng đủ yên để nhìn lại. Đó là điểm khởi đầu tuyệt vời để ta nói về chủ đề hôm nay: khi mẹ con là doanh nhân, nuôi dạy con thế nào để con vừa giỏi, vừa vững, vừa hạnh phúc.
Mẹ doanh nhân thường có những lợi thế rất lớn. Con được thấy mẹ hành động, dấn thân, đối diện khó khăn, giải quyết vấn đề, chịu trách nhiệm. Đó là những bài học sống mà trường lớp không dạy đủ. Nhưng mẹ doanh nhân cũng có một rủi ro rất thật: con lớn lên trong một ngôi nhà thiếu nhịp thở, thiếu sự hiện diện, thiếu “mẹ ở đây” theo đúng nghĩa cảm xúc.
Nhiều bà mẹ nói: “Mẹ làm tất cả cũng vì con.” Tôi tin. Nhưng con không sống bằng lý do của mẹ. Con sống bằng trải nghiệm mỗi ngày với mẹ. Mẹ có thể yêu con sâu sắc, nhưng nếu mẹ luôn căng, luôn vội, luôn bận, con vẫn sẽ cảm thấy mình đứng sau công việc của mẹ.
Vậy nên câu hỏi không phải là “mẹ có nên làm doanh nhân không”. Câu hỏi là “mẹ làm doanh nhân thế nào để con được phát triển đúng”.
Hồng Xiêm: Doanh nhân giỏi chưa đủ, cần bình an để làm mẹ
Chị Hồng Xiêm nói nhiều về việc doanh nhân thường không gục ngã vì thất bại, mà gục ngã vì lệch trục sống, vì phải gánh quá lâu, vì giữ hình ảnh ổn quá lâu. Tôi đọc điều đó và nghĩ ngay tới những bà mẹ doanh nhân ở Việt Nam, đặc biệt là những mẹ vừa làm trụ cột kinh tế, vừa ôm phần lớn việc nhà, vừa ôm kỳ vọng “phải nuôi con giỏi”.
Khi mẹ sống trong trạng thái phải gánh, ngôi nhà sẽ có một bầu không khí rất đặc trưng. Không phải lúc nào cũng cãi vã, nhưng lúc nào cũng căng. Không phải lúc nào cũng lạnh lùng, nhưng hiếm khi thật sự thảnh thơi. Con trẻ lớn lên trong bầu khí đó sẽ học hai điều. Một là con học cách tự lo, đôi khi quá sớm. Hai là con học cách im lặng để khỏi làm mẹ mệt thêm.
Bạn nghe thấy sự đau chưa. Con thương mẹ, nên con bớt là con. Nhưng bớt là con lâu ngày, con sẽ mất khả năng biểu đạt cảm xúc, mất khả năng nhờ hỗ trợ, và khi bước vào tuổi dậy thì, con bùng lên hoặc rút vào. Nhiều gia đình gọi đó là “khủng hoảng tuổi teen”, nhưng gốc của nó là thiếu kết nối.
Bình an của mẹ, vì thế, không phải một thứ xa xỉ. Nó là nền tảng phát triển của con. Và đó cũng là tinh thần mà Hồng Xiêm nhấn mạnh khi gắn kinh doanh với bình an, với dừng lại một nhịp, với nhìn lại chính mình.
Khi mẹ là doanh nhân, con sẽ học kinh doanh theo hai cách
Con học bằng điều mẹ dạy. Và con học bằng điều mẹ sống.
Nếu mẹ dạy con về giá trị, về trách nhiệm, về kỷ luật, nhưng mẹ sống trong kiệt sức, mất ngủ, bực dọc, thì điều con học sẽ là “thành công đồng nghĩa với đau”. Khi lớn lên, con hoặc sợ thành công, hoặc lao vào thành công như một cuộc chiến để chứng minh.
Ngược lại, nếu mẹ làm kinh doanh mà vẫn giữ được sự ấm áp ở nhà, vẫn biết dừng lại để nghe con kể chuyện, vẫn biết xin lỗi khi lỡ nóng, vẫn biết đặt ranh giới với công việc, thì con học một bài khác: “thành công có thể đi cùng bình an”. Đó là bài học quý nhất cho một đứa trẻ muốn trở thành người có nội lực.
Doanh nhân nhí bắt đầu từ đâu, nếu không phải từ tiền?
Nhiều cha mẹ nghe cụm từ “doanh nhân nhí” là nghĩ ngay tới bán hàng, kiếm tiền, lập kế hoạch. Tôi thì nhìn rộng hơn.
Doanh nhân nhí trước hết là một đứa trẻ có tư duy làm chủ. Là con biết mình muốn gì, biết nỗ lực ra sao, biết chịu trách nhiệm cho lựa chọn, biết hợp tác, biết giao tiếp, biết vượt qua thất bại. Những kỹ năng này không cần con phải bán được hàng. Những kỹ năng này cần con được rèn trong đời sống gia đình.
Và đây là chỗ mẹ doanh nhân có thể làm rất tốt, nếu mẹ biết “chuyển hóa” tinh thần doanh nhân thành tinh thần giáo dục.
Mẹ doanh nhân nuôi dạy con bằng 3 lớp giá trị
Kỷ luật là món quà, không phải hình phạt
Doanh nhân hiểu rõ sức mạnh của kỷ luật. Nhưng nhiều mẹ vô tình đem kỷ luật vào nhà như một hệ thống kiểm soát. Con nghe câu “phải” nhiều đến mức con chỉ muốn trốn.
Kỷ luật trong nuôi dạy con nên được hiểu như một cấu trúc an toàn. Con có giờ ngủ, giờ học, giờ chơi, giờ màn hình, giờ giúp việc nhà. Không phải để con bị quản, mà để con bớt loạn và bớt phụ thuộc cảm hứng. Khi con quen nề nếp, con sẽ có tự do thật sự, vì con tự quản được mình.
Nếu bạn muốn con vượt lên chính mình, hãy bắt đầu bằng kỷ luật nhỏ, lặp lại đều, và mẹ làm gương. Con sẽ không nghe lời mẹ bằng tai, con nghe bằng mắt.
Tư duy giá trị: con làm vì đóng góp, không chỉ vì phần thưởng
Mẹ doanh nhân có thể dạy con một bài cực hay: tiền là hệ quả của giá trị.
Trong nhà, bạn có thể cho con tham gia những việc nhỏ có ý nghĩa. Con sắp bàn ăn, con gấp quần áo, con chăm cây, con hỗ trợ em. Sau đó mẹ nói rõ: “Nhờ con mà nhà mình nhẹ hơn.” Khi con quen cảm giác đóng góp, con sẽ có lòng tự trọng. Đó là nền để con bước ra xã hội không ỷ lại, không chỉ đòi hỏi.
Khi con lớn hơn, con có thể thử những dự án nhỏ. Con làm thiệp tặng thầy cô, con làm một món đồ handmade, con tổ chức một góc sách trao đổi, con cùng mẹ chuẩn bị một hoạt động thiện nguyện. Điều quan trọng không phải doanh thu. Điều quan trọng là con học được quy trình tạo giá trị, rồi mới nói tới lợi ích.
EQ là kỹ năng sinh tồn của con nhà doanh nhân
Gia đình doanh nhân thường có nhịp nhanh. Mà nhịp nhanh thì dễ đứt kết nối. Vì thế EQ, trí tuệ cảm xúc, là kỹ năng sống còn.
Mẹ doanh nhân cần dạy con ba điều. Con được quyền có cảm xúc. Con cần học cách gọi tên cảm xúc. Và con phải học cách chịu trách nhiệm cho hành vi, dù cảm xúc thế nào.
Ở nhà, mẹ có thể nói thẳng nhưng ấm. “Mẹ hiểu con đang tức. Nhưng con không được nói hỗn.” “Mẹ biết con buồn vì điểm kém. Nhưng mình sẽ cùng nhìn xem con cần sửa cách học ở đâu.” “Mẹ đang căng, mẹ xin dừng lại một chút rồi mẹ nói chuyện tiếp.” Những câu như thế làm nên một môi trường an toàn, nơi con không bị cảm xúc điều khiển, và cũng không bị dồn nén đến nghẹt.
Đây cũng là tinh thần “sống đúng trục” mà Hồng Xiêm nói tới trong bối cảnh doanh nhân cần một khoảng dừng đủ thật để nhìn lại xem mình đang sống thế nào. Với gia đình, khoảng dừng ấy chính là những phút mẹ quay về với con.
Cái bẫy của mẹ doanh nhân: mang KPI về nhà
Bạn có thể cười, nhưng nhiều mẹ đang làm thật. Mẹ quen tối ưu, quen chỉ tiêu, quen tốc độ, quen đánh giá. Thế là con cũng bị đo như đo doanh số. Học lực, thành tích, giải thưởng, chứng chỉ. Khi con không đạt, mẹ thất vọng như vừa mất hợp đồng. Khi con đạt, mẹ vui nhưng lại nâng chuẩn ngay, vì “phải lên level”.
Con sẽ sống trong một ngôi nhà mà tình yêu có điều kiện. Con sẽ nghĩ mình chỉ xứng đáng khi đạt. Và đó là hạt giống của lo âu, của cầu toàn, của sợ sai.
Nếu bạn là mẹ doanh nhân, xin bạn nhớ: con không phải dự án. Con là một con người.
Bạn vẫn có thể kỳ vọng, nhưng kỳ vọng phải đi kèm năng lực và hỗ trợ. Bạn vẫn có thể đặt mục tiêu, nhưng mục tiêu phải đi kèm tình yêu vô điều kiện. Con được yêu cả khi con chưa giỏi.
Khi mẹ con là doanh nhân, điều quý nhất là con học được cách làm chủ chính mình
Hồng Xiêm xây hình ảnh của mình quanh một thông điệp rõ ràng: phụ nữ kinh doanh cần sống đúng trục và bình an, cần dừng lại để không lạc mình. Tôi mượn thông điệp ấy để nhắn với các bà mẹ doanh nhân: thành công lớn nhất không phải là công ty bạn đạt bao nhiêu, mà là con bạn lớn lên với nội lực, với EQ, với sự tự tin, và với một ký ức ấm áp về mẹ.
Bạn vẫn có thể là doanh nhân mạnh mẽ. Và bạn cũng có thể là người mẹ dịu dàng. Hai điều này không mâu thuẫn.
