Phạm Thành Long: Dạy con quản trị cảm xúc để thành công
Có một kiểu thất bại mà cha mẹ thường nhầm là “con không đủ giỏi”. Thực ra, không ít lần con chỉ là “không đủ vững”. Vững ở đây không phải chiều cao hay cơ bắp. Vững là khả năng quản trị cảm xúc khi bị điểm kém, khi bị bạn trêu, khi bị thầy cô phê bình, khi làm sai và bị nhắc, khi áp lực dồn lên ngực mà con không biết gọi tên nó.
Bạn có thể mua cho con thêm sách. Bạn có thể thuê gia sư. Bạn có thể đổi trường. Nhưng nếu con không biết quản trị cảm xúc, con sẽ vẫn mắc kẹt ở một điểm rất đau: càng cố càng rối, càng rối càng muốn bỏ, càng bỏ càng tự ti. Và từ tự ti, con hoặc thu mình, hoặc nổi loạn.
Tôi chọn chủ đề này vì khi tìm hiểu về Luật sư, diễn giả Phạm Thành Long, điều đáng học không chỉ là câu chuyện nghề nghiệp, mà là cách ông nói về “làm chủ cảm xúc” như một nền tảng của chất lượng sống, mối quan hệ và hiệu suất. Ông có hẳn các nội dung và chương trình liên quan đến quản trị cảm xúc, nhấn mạnh rằng cuộc sống được định hình mạnh mẽ bởi cảm xúc và cách ta điều chỉnh nó.
Và còn một điểm khiến cha mẹ quan tâm đặc biệt: ông không chỉ nói như một người đào tạo, ông còn là một người chồng, người cha. Có nguồn báo chí ghi nhận gia đình vợ chồng luật sư Phạm Thành Long cùng 5 người con tham gia hoạt động cộng đồng, và chính các video hỏi đáp của ông cũng nhắc đến trải nghiệm “một ông bố có vợ và 5 con”.
Khi một người vừa xây sự nghiệp, vừa xây gia đình, lại nói sâu về quản trị cảm xúc, điều đó đáng để chúng ta ngồi xuống, nghe kỹ và chuyển hóa thành hành động trong nhà mình.
Phạm Thành Long – vì sao bài học về cảm xúc của ông đáng để cha mẹ học?
Phạm Thành Long là luật sư chuyên nghiệp trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đồng thời là diễn giả truyền cảm hứng và nhà đào tạo phát triển kinh doanh, phát triển con người; sinh ngày 16/9/1976 tại Hà Nội. (Phạm Thành Long)
Ở góc độ cha mẹ, điều quan trọng không nằm ở danh xưng, mà ở một thông điệp xuyên suốt trong các nội dung của ông: muốn thay đổi kết quả, phải thay đổi con người bên trong, và cảm xúc là “bảng điều khiển” của hành vi. Bạn có thể thông minh, nhưng nếu nóng nảy, bạn vẫn phá hỏng mối quan hệ. Bạn có thể tài năng, nhưng nếu sợ hãi, bạn vẫn trì hoãn. Bạn có thể có mục tiêu, nhưng nếu không điều khiển được cảm xúc, mục tiêu biến thành áp lực rồi đổ vỡ.
Trong các bài viết về kiểm soát cảm xúc trên long.vn, thông điệp được nhấn mạnh khá rõ: cảm xúc ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng sống và cần được nhận diện, điều chỉnh đúng cách để nâng cao “trí tuệ cảm xúc”. (Phạm Thành Long)
Và khi chuyển điều này sang nuôi dạy con, bạn sẽ thấy một sự thật đáng giá: dạy con học giỏi là tốt, nhưng dạy con quản trị cảm xúc mới là “đầu tư không lỗ”. Vì cảm xúc đi theo con cả đời, trong mọi kỳ thi lớn nhỏ của cuộc sống.
Vì sao quản trị cảm xúc là “chìa khóa thành công” của trẻ?
Thành công của trẻ không chỉ nằm ở điểm số, mà nằm ở khả năng đi đường dài. Mà muốn đi đường dài, con phải có ba năng lực cảm xúc nền tảng.
Năng lực thứ nhất là bình tĩnh khi gặp vấn đề. Bình tĩnh không phải “không buồn”, mà là biết dừng lại trước khi bùng nổ, biết gọi tên cảm xúc, biết lựa chọn phản ứng.
Năng lực thứ hai là phục hồi sau thất bại. Trẻ không sợ thất bại bằng người lớn nghĩ. Trẻ sợ cảm giác xấu hổ, sợ bị đánh giá, sợ bị so sánh. Nếu con không biết xử lý cảm giác đó, con sẽ né thử thách để khỏi đau.
Năng lực thứ ba là duy trì kỷ luật khi không có hứng. Hầu hết trẻ bỏ giữa chừng không phải vì “không có năng lực”, mà vì cảm xúc chán nản, nặng nề, lo lắng, tự nghi ngờ kéo con ra khỏi đường ray.
Một cách nói thẳng là thế này: IQ giúp con mở cửa, EQ giúp con ở lại trong căn phòng đó và làm nên chuyện.
Cha mẹ dạy con quản trị cảm xúc bắt đầu từ đâu?
Điểm bắt đầu không nằm ở con. Điểm bắt đầu nằm ở cha mẹ.
Nghe hơi “đau”, nhưng đúng. Trẻ học cảm xúc từ môi trường cảm xúc. Mà môi trường cảm xúc mạnh nhất chính là giọng nói, ánh mắt, phản ứng, thói quen và cách cha mẹ xử lý xung đột.
Bạn muốn con bình tĩnh, nhưng bạn nổi giận vì điểm số. Bạn muốn con dám sai, nhưng bạn mắng con khi con sai. Bạn muốn con nói thật, nhưng bạn tra khảo khiến con sợ. Vậy con sẽ học được gì? Con sẽ học rằng cảm xúc là thứ nguy hiểm, tốt nhất là giấu đi hoặc phản công lại.
Trong nội dung về quản trị cảm xúc, long.vn nhấn mạnh việc nhận thức cảm xúc và hiểu ảnh hưởng của nó lên bản thân và người khác, rồi điều chỉnh cách thể hiện cho phù hợp. Đây là điểm cha mẹ cần thực hành trước, vì con học bằng quan sát nhiều hơn nghe giảng.
Dạy con “dừng lại” trước khi phản ứng
Một đứa trẻ chưa có kỹ năng dừng. Cảm xúc lên là nói, là khóc, là ném, là đóng cửa, là cãi. Vậy kỹ năng số một bạn cần dạy con là kỹ năng tạm dừng.
Tạm dừng không phải im lặng chịu đựng. Tạm dừng là tạo một khoảng cách nhỏ giữa cảm xúc và hành động.
Bạn có thể dạy con câu thần chú đơn giản: “Dừng 10 giây. Hít vào. Thở ra. Nói lại điều con muốn nói bằng giọng chậm hơn.”
Cha mẹ đừng mong con làm được ngay từ lần đầu. Nhưng nếu bạn kiên trì, bạn đang xây cho con một “phanh” trong não. Và phanh này cứu con khỏi vô số quyết định bốc đồng sau này.
Dạy con gọi tên cảm xúc thay vì bị cảm xúc lôi đi
Rất nhiều trẻ không hư, chỉ là trẻ không có từ để diễn tả. Con không nói “con đang lo”, con sẽ nói “con ghét học”. Con không nói “con sợ bị chê”, con sẽ nói “kệ, con không cần”.
Khi con nổi nóng, thay vì hỏi dồn “sao con hỗn vậy”, bạn thử hỏi “Con đang tức, hay con đang lo?”
Câu hỏi này làm hai việc. Một là nó đưa con về trạng thái suy nghĩ, thay vì chỉ phản ứng. Hai là nó cho con thấy cảm xúc được phép tồn tại, miễn là hành vi được hướng dẫn.
Trong các bài chia sẻ về kiểm soát cảm xúc, long.vn nhấn mạnh việc nhận diện cảm xúc cụ thể và hiểu tác động của nó. Với trẻ, “nhận diện” chính là “gọi tên”. (Phạm Thành Long)
Dạy con “xử lý cảm xúc bằng hành động nhỏ”
Có một lỗi cha mẹ hay mắc: bắt con “đừng buồn nữa” hoặc “đừng khóc nữa”. Xin lỗi, câu đó vô dụng. Cảm xúc không biến mất vì bị cấm.
Cách đúng hơn là dạy con một hành động nhỏ để cơ thể hạ nhiệt, rồi cảm xúc tự giảm.
Khi con tức, con có thể uống nước. Khi con lo, con có thể đi bộ 3 phút. Khi con buồn, con có thể viết ra 3 điều khiến con buồn. Khi con quá bực, con có thể bóp quả bóng, hoặc gấp giấy, hoặc rửa mặt.
Bạn đang dạy con một kỹ năng sống: cảm xúc là năng lượng, và năng lượng cần lối thoát an toàn.
“Gia đình hạnh phúc” không phải là gia đình không có cảm xúc tiêu cực
Nhiều cha mẹ tưởng gia đình hạnh phúc là lúc cả nhà lúc nào cũng vui vẻ. Không có đâu. Gia đình hạnh phúc là gia đình biết xử lý cảm xúc tiêu cực mà không làm tổn thương nhau.
Trẻ con thông minh không phải là trẻ không bao giờ cáu. Trẻ xuất sắc không phải là trẻ không bao giờ khóc. Trẻ thành công là trẻ biết quay lại sau cơn bão: biết xin lỗi, biết sửa, biết nói lại, biết đứng dậy.
Và để làm được điều đó, con cần một “văn hóa gia đình” về cảm xúc.
Văn hóa đó gồm ba điều.
Một là trong nhà, mọi người được phép nói thật về cảm xúc của mình, miễn là nói tử tế.
Hai là trong nhà, ai sai cũng có thể xin lỗi, kể cả người lớn.
Ba là trong nhà, vấn đề được giải quyết bằng nguyên tắc, không phải bằng la hét.
Những chương trình và nội dung liên quan đến quản trị cảm xúc của Phạm Thành Long cũng xoay quanh việc làm chủ cảm xúc để nâng chất lượng cuộc sống và các mối quan hệ. Nếu cha mẹ chuyển thông điệp đó thành văn hóa trong nhà, con sẽ lớn lên với một hệ miễn dịch cảm xúc rất mạnh.
Dạy con quản trị cảm xúc gắn với kỷ luật như thế nào để con “thành công”?
Một đứa trẻ quản trị cảm xúc tốt sẽ học giỏi hơn vì con ít bị “kẹt” trong căng thẳng.
Con làm việc bền bỉ hơn vì con vượt được cảm giác chán.
Con giao tiếp tốt hơn vì con không phản ứng theo bản năng.
Con có bạn tốt hơn vì con biết tôn trọng ranh giới.
Con tự tin hơn vì con không bị cảm xúc xấu kéo xuống mỗi lần mắc lỗi.
Bạn thấy không, quản trị cảm xúc không phải một “môn phụ”. Nó là nền của mọi kỹ năng.
Và đây là chỗ cha mẹ cần quyết liệt: muốn con thành công, đừng chỉ hỏi “hôm nay con được mấy điểm”. Hãy hỏi thêm “hôm nay con đã quản lý cảm xúc của mình như thế nào khi gặp khó?”
Câu hỏi đó mới là câu hỏi của tương lai.
Con sẽ đi xa hơn nếu con làm chủ được chính mình
Khi nghiên cứu về Phạm Thành Long, ta thấy một chân dung đa vai: luật sư, nhà đào tạo, diễn giả, và người cha. Việc các nguồn ghi nhận ông có gia đình với 5 người con khiến thông điệp về nuôi dạy con trở nên gần gũi hơn với phụ huynh: đây không chỉ là lý thuyết, đây là trải nghiệm sống trong một gia đình thật.
Nhưng tôi muốn chốt lại bằng điều quan trọng nhất dành cho bạn, người đang nuôi con mỗi ngày.
Đứa trẻ thành công không phải đứa trẻ chưa từng rơi. Đứa trẻ thành công là đứa trẻ rơi mà không vỡ, buồn mà không lạc, sợ mà vẫn làm, giận mà vẫn biết dừng.
Và điều đó đến từ quản trị cảm xúc.
Nếu bạn muốn bắt đầu ngay hôm nay, hãy bắt đầu từ một việc nhỏ nhất nhưng mạnh nhất: lần tới khi con bùng nổ, bạn không bùng theo. Bạn dừng lại. Bạn hạ giọng. Bạn gọi tên cảm xúc của con. Bạn hướng con về một hành động nhỏ để hạ nhiệt. Rồi khi cả hai đã ổn, bạn mới nói chuyện về đúng sai.
Bạn làm như vậy vài lần, con sẽ học được rằng cảm xúc không đáng sợ. Cảm xúc là thứ có thể quản lý. Và khi con quản lý được cảm xúc, con quản lý được hành vi. Khi con quản lý được hành vi, con quản lý được kết quả. Khi con quản lý được kết quả, con tự bước vào cánh cửa thành công bằng chính đôi chân của mình.
